|
 | |
 |
5186333 Visitadores dae su 20.10.2000 |
 | |
©2000-2010
Edizioni Condaghes
Web Design:
MAGICA Servizi Informatici
C, c, nf: (ci)  sa de tres líteras de s'alfabbetu, sinnu chi si ponet pro duos sonos chi si faghen, unu arrumbendhe su fundhu de sa limba a su chelu de sa buca acurtzu a s'irguzu (comente in casu, coro, custu, chelu, chilu), s'àteru arrumbendhe totu sa limba a lébiu a lébiu a su chelu de sa buca e tochendhe in oros (comente in cia, ciàciara, civraxu, ceréxia, cine, cibudha, celu). Tenet semper unu sonu ladinu, forte, ma si s'agatat in comintzu de peràula e ruet in mesu de duas vocales podet illezerigare su sonu a puntu de parret una /g/ (as. su cane = nr. sugàne, sa cosa = sagòsa, su coro = sugòro, su casu = sugàsu, su cuzone = suguzòne, sa chena = saghèna, su chelu = sughélu), fintzas si custu no est semper (bi ndh'at difatis chi naran "sucane", "sacosa", "sucoro", "sucasu") e a donzi modu no b'at mai bisonzu de l'addopiare, andhe chi est semper sonu chi, totu su prusu, càmbiat deunudotu; in campidanesu, candho su segundhu sonu s'agatat in comintzu de peràula e ruet in mesu de vocales, càmbiat sonu comente si podet intendher in mesu de peràulas che a su sambenadu "Maxia", numen de bidha che a "Simaxis", peràulas che a "luxi", "nuxi": su celu (nr. suxelu), su civraxu (suxivraxu), sa ceréxia (saxeréxia), sa cibudha (saxibudha), sonu chi in nuoresu li currispondhet semper su primu de sos duos. De custu cambiamentu de /c/ a /x/ b'at de narrer chi no si faghet candho sa /c/ de comintzu de peràula currispondhet in àteras variantes a una /s/, a una /t/, a una /tz/: as. tzúcuru, túcaru, súcuru, su ciúcuru = nr. suciúcuru, e no suxúcuru; ciurpu, turpu, tzurpu = nr. suciúrpu e no suxurpu; sa cia = sacía e no saxia (in custa creze de peràulas sa /t/ faghet su matessi, no càmbiat sonu). Custu matessi sinnu si ponet coment'e símbulu de su carbóniu, C, e pro inditare sa temperadura in grados Célsius cun sa lorighita in artu a manca, °C; sa C balet chentu in sos números romanos.ca, cng peràula chi s'impreat pro ispiegare su proite de una cosa pessadu siat coment'e una càusa, unu motivu, e siat coment'e un'iscopu; in propositziones chi dipendhen de verbos che a nàrrere, pentzai, crèdere, timire, e gai, cun su matessi sinnificadu de "chi 1"  caite, poita / chi 1  csn: ca deo!… (arrispundendi a unu) = "e deo su matessi!", ma nâu in parti de su chi at fuedhau a primu e po narri "e tui a su própiu!"): - tue ses bentranu! - ca deo!… (= tui a su própiu!); - tue ses mandrone! - ca deo!… (e tui a su própiu) = ca tue ses diferente!… (= no ses diferenti própiu nudha): po torrare s'acusa a chie la faghet si podet narrer de css. pessone, e solu comintzendhe sa frase "ca deo!…, ca tue!…, ca isse!…"; ca naras… = atacu, comintzu de unu chistionu tasidu e torradu a leare  curro ca tenzo presse ¸ bufo ca tenzo sidi ¸ istat male ca est malàidu ¸ su logu est inciustu ca fut pruendi ¸ callentadí ca est fríusu! ¸ no b'andhes a messare, ca su sole ti leat sa bellesa! ¸ bae ca za andhat bene goi! 2. fato goi ca mi ndh'ido menzus ¸ ponimus su ledàmine ca sa terra bundhat de prus ¸ beni a innòi ca bisi! 3. e nanca funti torrendi?! ¸ no intendis ca funti pichiendi? ¸ nara ca bi fia deo, sinono a sa sola no bi l'aiat fata! ¸ apo nâdu ca ei! ¸ apu nâu ca no! ¸ naras ca at a bènnere? ¸ gei nau ca pròidi!… ¸ lampu ca bi ndh'at de zente maca est abberu! ¸ ca nàrada, gomai, is cosas funti andadas de aici! 4. alla custus óminis, no fait a chistionai ca luegu ti narant ca ses pidància: balla ca íssusu!…  che, perché  parce que, car, que  whyca 1, avb anche, aundi sa terra in ca fut nàsciu ¸ is brebeis impunnadhas a in ca creis!càba, nf: cava, gava logu, subra, in su terrinu, inue si bogat pedra, terra o àteru materiale bocatorju fipo trabballandhe in sa caba ¸ in cussa cava an bogadu totu sa preda de fraigare ¸ custa est una cava de bentonite ¸ in custa cava an fatu totu sa zara chi est serbida ai cust'istrada cava carrière quarrycabàda, nf: calada su andhare de subra a zosso, pessadu coment'e una cosa fata; logu, tretu chi faghet andhendhe e faghíndhesi prus bassu; corpu dadu cun carchi cosa / c. de pei = falada, corpu de pè abbasciada, achirradorzu, betada, caladògia, falada, faladorza / acirrada, istichia | ctr. alciada, pigadorza fiat su merí a sa calada de su soli 2. in calada gei fait a curri! 3. una cabada de spadedha tèngada! ¸ bai a fai su chi t'apu nâu, prima chi ti dòngia una cabada de pratu in conca! discésa descente, pente slopecàbada, nf cala minore, ispiazedha  slg.cabadhànte, nm chini andat a cuadhu cabadhare, cadheri fit unu betzu cabadhante a cadhu a unu runtzinu.cabadhàre, nm: cabadhari, cadhari, cuadhari pessone a cadhu, chie est bonu a sere cadhos cabadhante, cadheri sos cabadhares nugoresos fin andhandhe a Santu Frantziscu ¸ sa die de sa festa essit sa protzessione chin sos cabadharis ¸ sos cadharis zuchen sas bértulas prenas de provistasCaddari cavalière (persóna a cavallo), 2 fantino cavalier, 2 jockey horseman, 2 jockeycabadhàre 1, vrb sètzi, andai a cuadhu incosciai cabadhaian in chelu serenu, binchidores de sa morte cavalcare monter à cheval to ridecabadhàri  cabadhàre
Chirca torra |