|
 | |
 |
5189505 Visitadores dae su 20.10.2000 |
 | |
©2000-2010
Edizioni Condaghes
Web Design:
MAGICA Servizi Informatici
M, m, nf: (emma)  sa de dóighi líteras de s'alfabbetu est unu sinnu chi rapresentat su sonu chi si faghet de su nasu cun ambas laras serradas; intro de peràula si podet agatare lena, lébia /m/ (amu, bama, bambu, camisa, campu, camu, fémina, gomai, lama, làmbriga, luma, puma, rema, tamàtiga, tempus, zúmiu) o forte /mm/ (ammadrigare, ammaniare, ammisturai, fromma, gomma, ispramminare, mammai, pramma, primma), ma chentza chi custa diferéssia mustret semper sinnificadu diferente: gai si podet aer como e commo, domo e dommo, fumu e fummu, lama e lamma, sprama e spramma e tantas àteras peràulas cun pronúntzia de sa /m/ diferente ma cun sinnificadu deunudotu guale; candho est in comintzu de peràula e resurtat intremesu de vocales si pronúntziat azummai sempre lébia: sa mama = nr. samàma (ma sa mamma = sammàmma), su meda = sumèda, sa moda = samòda, su minore = suminòre, su muntone = sumuntòne, mentres chi si faghet forte si innantis b'at una cussonante (fizos e mamas = nr. fizos emmàmas - e = et -, dae a mie = dae ammíe - a = ad -, benis cun mimi = benis cummími). Sa /m/ chentza puntu posta in artu de unu númeru, est incurtziadura de minutu primu, duas sun incurtziadura de millímetru; si est manna, /M/, cun àtera lítera est incurtziadura de "mírias" (in grc. deghemiza), de "megas" (mannu, meda, millione): Mg = miriagramma, Mb = megabbàiti, e balet pro "milli" e "miza" in sos números romanos; minuda e chentza puntu acumpanzat unu númeru cun sinnificadu de "metro".  èmme  em  m, M [em].ma, cng peràula chi s'impreat cussiderendhe paris cosas in contràriu o distintas de àteras: a bortas s'impreat prus che àteru pro dare prus fortza a su chi si nàrada  parò  bollu ma non potzu ¸ est bellu ma costat caru ¸ paret bonu ma est malu ¸ at a èssi unu castigu, ma nosu no nci podeus fai nudha! ¸ fit iscassu de carenale, ma malintragnadu 2. m'apo fatu una drommida… ma una, mih: própiu a piaghere! ¸ de cuss'erba bi ndh'at a matas mannas, ma bellas, mih! ¸ ma ses togu, lah!… ¸ ma dhu scis ca ses própiu pighendi a s'ànima?! ¸ ma macu ses, chi faghes gai?! ¸ ma bai, toca, ca no est aici! ¸ ma a ti ndhe cheres andhare?! ma mais  but aber; sondern; allerdings; doch; wer weiß (es).màba, agt agt. fémina de "malu": mala bai in ora maba, bai, guvernu italianu! ¸ sa língua nosta s'at permítiu de fuedhai in totu is oras bellas e mabas.mabacadúcu, nm: malacaducu, malacadutu, malecaducu, malecaduru, malecadutu, malecradocu, malecraducu, malegaducu, malegadudu, malegadufu, malegodocu, malicadutu, maligaducu male béchinu, zenia de male chi benit a iscutas e totinduna: candho est grave meda, sa pessone si pesat a boghes, ruet a terra dimajada, chentz'atuamentos, s'inteterighedhat e s'ischírchinat, in cara si faghet biaita e apustis ruja, suerat, bogat saliatzu e abbarrat coment'e ammaudinada, tandho, candho s'atacu est passadu, s'abbertudat e no s'ammentat prus nudha malecadúpulu, malegadrúfulu ses aconcorrodhada: aderetzadí, o su mabacaducu t'est pighendi?! ¸ si dh'essint promítiu una pentzioni in càmbiu de su malegaducu no dh'iat a èssi partu mancu beru! ¸ su spítzulu de su tzerpiu fadiat benni scimíngius e malacaducu ¸ su malecaducu dh'iat istrumpau palas a terra  mld epilessìa épilepsie epilepsy Epilepsie, Fallsucht.mabadía, nf: maladia, malaria, maledia, mobadia cundissione de un'organísimu animale o vezetale chi patit carchi male, cosa chi àrterat sa vida normale, cambiamentu contràriu a s'organísimu e chi lu faghet istare male, de lu fagher arrimare o fintzas mòrrere; si narat fintzas de ideas, pretesas e cumportamentos isazerados, de unu fàghere chi no andhat bene e a sa sighida male | ctr. saludu  csn: pesare dae maladia = sanare, comintzare a si ndhe pesare dae su letu una borta passadu su male; m. mala = chi no sanat, grave, chi tirat a longas; fàgherendhe m. (de carchi chistione) = pigaisidha tropu a disprexeri; sa m. de tziu Pitanu (chi portada s'ala segada, ma su bicu sanu) = maladia pro iscusa, de mandronia; ghetaisí a sa maladia = betàresi a malàidu, fagher finta d'esser malàidu de candho at passadu cussa maladia no podet ingullire ¸ si nd'agatat de mobadias màbasa! ¸ parit chi siat una maladia chi no fait a sanai ¸ cussa maladia ndhe li est dipesa de su víssiu de fumare ¸ si no imprinzat cheret narrer chi tenet maledia ¸ nos inghiriaban totube maledias de mòrrere e fàmine a chintorja (M.Columbu) 2. lampu, arratz'e maladia custa de istare de una festa a s'àtera! ¸ bella maladia, mih, sa mandronia!… 3. ndi fatzu maladia mala, no ndi torru in sèi! ¸ agiummai ndhe fateit maladia, ca su babbu no la lasseit cojare cun chie cheriat issa ¸ parzo pesendhe dae maladia de cantu mi sento débbile ¸ sa maledia mea est chi so iscurtzu, nudu, morindhe de sa gana, chene vier mai unu sisinu malattìa maladie Krankheit, Leiden.mabadítu, agt, pps: maladitu, malaitu, malaritu, maleditu, maleitu, malladitu, maraditu, mauaditu chi l'an betadu maledissione, chi est malu meda (nâdu mescamente pro arrennegu); de maleíghere frastimau, iscominigadu | ctr. beneditu csn: maleitu che pede de crapa = malu chepebbecu mabaditu síada! ¸ maradita síada, afrodhiera: no si pòngiat issa, puru, a m'agiudai!… ¸ maradita s'ora chi mi seu cojau cun tui! ¸ s'ómine depet gherrare semper pro sa pache, pro crepare sos fodhes de sos bentos malaitos! maledétto maudit cursed verdammt, verflucht.mabagrabíu, agt: malacariu, malincaridu, malincariu chi est acadidu male, meda, tropu (nâdu de zente ma fintzas de matedu), fintzas chi faghet a timire de sa bisura lègia chi zúghede, chi paret una pantàsima afésiu, istrimuzidu, marriu, maltratu, scalaxiu, scariatzu, surzidu fut tanti malacariu chi dhu tzerrianta "Puntedhu" ¸ in atonzu àrbores, predas e tupas si bien malincarios, coment'e chi apan sentore de su súlidu atonzinu chi batit fritu e margura macilènto, smòrto émacié, 2 blême, pâle gaunt abgezehrt, hager; blaß, bleich, verblaßt.mabagràbiu, nm, iscl: maligràbinu male cràbinu, prus che àteru in su sensu de ampuadura, insuamentu, suba (ma fintzas de istare che a sas crabas semper pighendhe, subra de sas rocas, andhendhe maliberdes): si narat meda a infrascadura, coment'e a irrocu in su sensu de male bastus chi síada arràbiu!, lampu!, malasorte!, male! issu fiat trancheri e totu pigau de su maligràbinu… 2. a sa saludi de is bius, e mabagràbiu fetzant is motus! ¸ mi nci torru andai, mabagràbiu fetza! ¸ at a èssi unu castigu, unu mabagràbiu, ma nosu no nci podeus fai nudha! ¸ poni, gei no dh'at a fai unu mabagràbiu! accidènti! zut! dash ! verdammt! , verflucht!, zum Teufel!, verflixt!, verwünscht!.mabapéus, avb: malepeus male e peus: peus etotu, ma nâdu cun prus fortza / m. chi… = no bastat chi… malecapeus, peus cussa piciochedha est bischiliosa, mabapeus de sa mama ¸ maca sa mama e mabapeus sa filla! ¸ no li nias nudha, sinono ti faghet malepeus 2. malepeus chi fimus, in su bisonzu, como bi cheriat cussu dannu puru!… ¸ malepeus chi so malàidu, petzi bi cheret chi mi che agabbes tue!mabasícu, nm: malasicu, malesicu zenia de male, nâdu prus che àteru cun arrennegu, gai comente si narat "istocada", "lampu" csn: batírendhe su malesicu = fai stentai a tropu abarra tui, ca gei dhu scis ca babbu tuu est impitau in cussu mabasicu de giogu! (Garau) ¸ e ita mabasicu seis fendi? 2. odheu, ndhe batit su malesicu a collire custa cosa minudedhedha a un'a una!
Chirca torra |